Hurma një frut që rritet në vendet tropikale dhe klimën e shkretirës, zë një vend të rëndësishëm në kulturat e Lindjes së Mesme dhe Afrikës së Veriut, pasi ato kryesisht rriten në këto rajone.
Hurma dhe pema e saj konsiderohen si simbol i fuqisë, triumfit, bollëkut dhe besimit. Hurmat janë të pranishme edhe në art dhe dizajnimin e rrobave.
Në Librin e Psalmeve të Dhiatës së Vjetër, një person me vepra të mira i ngjan një peme të hurmës. Muret e Tempullit të Solomonit thuhet se ishin të zbukurua me motive të hurmave dhe drurit të saj.
Mbajtja e një dege të drurit të hurmës në festivalet e shenjta është një urdhër në judaizëm. Ata që e mirëpritën Jezu Krishtin në Jeruzalem mbanin gjithashtu edhe degë hurme në duart e tyre. Të krishterët që sjellin hurmat nga Jerusalemi shpesh quhen “pelegrinë” në Europë.
Kurani përmend hurmat 23 herë. Është një simbol i pasurisë dhe bollëkut dhe ka një vend të veçantë në historinë dhe kulturat islame. Në të vërtetë, myslimanët e konsiderojnë shijen e hurmave të shenjtë. Në arabisht, fjala për palmën e hurmës është “nahle” dhe fruti quhet “tar”. Në turqisht dhe në shqip fruti quhet “hurma”, sepse në arabisht do të thotë respekt.

Byreku është shumë i popullarizuar në kuzhinat e vendeve të ish Perandorisë Osmane, sidomos në Afrikën Veriore dhe gjithë andej nepër Ballkan. Kuzhinat e Sllavëve të jugut gjithashtu përmbajne lloje të Burekut. Byreku është gjithashtu pjesë e Mizrahi dhe traditave Sefardikë hebreje.
Edhe në trojet shqiptare kjo gatesë është mjaft e popullarizuar dhe njihet si byrek, burek, apo lakror. Byreku mund të jetë i mbushur me djath (sidomos me gjizë), me mish dhe qepë (që shpesh quhet mesnik në jug të Shqipërisë), me spinaq dhe vezë, me qumësht dhe vezë si dhe petë të pjekura, por edhe me domate dhe qepë, speca dhe fasule, patate, hithra apo kungull të ëmbëlsuar, etj.
Lakrori në përgjithësi është i mbushur me zarzavate. Emri lakror rrjedh nga fjala lakër, por në këtë kontekst është një shkurtesë për "lakër e egër", një term që përshkruan një familje të perimeve me gjethe të gjelbra p.sh. lëpjetë, luleradhiqe, scarole, catsear, etj. Byreku tradicionalisht bëhet me disa shtresa të brumit që hollohen me dorë. Format përfundimtare e tij mund të jenë trekëndësha të vogjël, individual, që zakonisht mund të gjindën nëper “byrektore” të cilat shesin byrek dhe gjellëra e pije të tjera tradicionale. Ai gjithashtu mund të jetë i përgatitur si një byrek i madh i cili është e prerë në copa të vogla.
Byreku është pjesë e kuzhinës tradicionale shqiptare të Shqipërisë, Kosovës, Maqedonisë dhe trojeve tjera shqiptare dhe përgatitet në variante të ndryshme. Ai mund të shërbehet i ftohtë ose i ngrohtë.

Në çdo shtëpi shqiptare gjatë muajit të Ramazanit limonada për iftar ka qënë e shërbyer nga zonja e shtëpisë si pije freskuese 🍋🍋

Limoni në literaturë përmendet qysh në shekullin e dhjetë nga tregtarët arabë të prodhimeve bujqësore, gjithashtu mendohet që për herë të parë të jetë kultivuar në Assam, Indi. Limoni është shfrytëzuar si bimë zbukuruese në kopshtet e hershme Islame. Limonada mendohet se origjinën e ka nga Egjipti. 

Kafeja bashkon në një vend të përbashkët njerëzit nga të gjitha nivelet e shoqërisë dhe është një mjet i rëndësishëm i socializimit e cila pihet ballë për ballë me dikë duke u shoqëruar me biseda të bukura. Kafeja neper shtepitë shqiptare të Manastirit shërbehet nga zonja e shtëpisë e cila në kuzhinën e sajë mbante filxhanet nga porcelani të sjellura nga Turqia, Egjipti, Libija e cila i nxjerte enkas për mysafirët duke i vënduar një copë llokum apo ëmbëlsirë në qoshin e tabakës.
Zonjat Manastirase për mysafirët e veçantë nxjerrin filxhanët nga porcelani për ta shërbyer kafenë në mënyrë aristokrate brenda konakut.
 

Ndër shumë festa të motmotit, Dita e Luleve në datë 5 Maji ishte festa më e dashur për beqaret Manastirase duke manifestuar rite me histori të parakrishtere që kishin të bëjnë me ringjalljen e natyrës, me botën bimore e shtazore. Kjo ditë pritej me padurim nga vajzat beqare sepse me këtë festë që vinte njëherë në vit ato matnin vitet e beqarisë, që shkonin shumë shpejt dhe kështu vit për vit zvogëlohej numri i shoqeve që së bashku e kanë pritur këtë ditë të bekuar. Në Ditën e Luleve herët në mëngjes, pa gdhirë agimi vajzat e reja i veshin fustanet me lule të qepura enkas për këtë festë dhe nisen drejt malit për të shkuar të gjoli në Dihovë. Duke ecur në këmbë janë ulur rrugës për të pushuar dhe kanë kënduar këngë beqarie.

Përpara se të mbërrin vajzat Manastirase te gjoli i Dihovës, rrugës duke kënduar mbledhin lule shëndeti dhe bëjnë kurora duke i vënduar në kokë që ti mbrojnë gjatë tërë vitit nga kokë dhimbja.
ASHTU SI LULJA QË RRITET NË GURË, ASHTU FËMIJËT QË MBAJNË LULEN NË KOKË TË BËHEN TË FORTË SI GURI KU RRITET LULJA.

Në Ditën e Luleve vajzat Manastirase mbledhin lule të ndryshme: lule manushaqe, lule dybeku, lule agulixhe, lule nga pemët e ndryshme.
Lulet e mbledhura i varin tek hyrja e derës që të ketë shtëpia bereqet brenda vitit si dhe për ta zërë brumin e bukës dhe gurabiave.

Njëra tjetrës i thotë: MBANI ERË LULET SE JU SJELLIN FAT DHE SHËNDET.
Nuk ka kuptim festa pa lulet dhe këngët të shpirtit që Manastiraset i kanë kënduar nga mjeshtërit e muzikës popullore si e tillë: "Një lulishte me trandafila", "Si bilbili në pranverë", "Ah pranvera" etj.

DAL NGA DAL ME LULE I'U AFROVA
ME GJYSËM FJALË E NGAXMOVA
SHUMË E BUKUR KUR E PASH
NË DASHURI RRASHË"
Kjo ditë nga vajzat dhe djemtë beqar është pritur sikurse festa e Bajramit sepse në këtë ditë të gjithë do të takohen te gjoli në Dihovë për ta propozuar njëri tjetrin.

MOS U BËN LULE ME THERRA
NDALU SE TË KA ARDHUR FATI TE DERA"
Vajza Manastirase takon fatin te gjoli i Dihovës dhe nuk këthehet prap me shoqet e saja lozonjare me të cilat ishte nisur për të mbledhur lule, por i thotë: "TREGONI BABAIT SE MË KA KAFSHUAR GJARPËRI TE GJOLI"

Në Manastir djemtë beqar i propzojnë vajzat në Ditën e Luleve që të fejohen Ditën e Shëngjerigjit kurse martesa të mbetet për Ditën e Shën Mitrit.

 Në Ditën e Luleve sipas traditës Manastirase lulet i vëndojnë në kokë, sepse lulet e shëndetit të ritura kryesisht në shkëmbi e gurë i bëjnë më të fortë e më të qëndrueshme vajzat e reja por gjithashtu i bëjnë të jenë të bukur, të dashur, të fortë e të gjindshëm.

Në Ditën e Luleve vajzave të reja u'a pritnin pak flokët dhe i'a dërgonin te lumi duke thënë se Ashtu si shkon uji ashtu të ketë shëndet si dhe Ashtu si shkon uji ashtu të riten flokët e gjata".

Në Ditën e Luleve vajzave e reja lulet të cilat i kanë mbledhur nga livadhi i kanë rrotulluar rreth flokëve duke thënë: "Ashtu si riten dhe rotullohen lulet nëpër flokën time ashtu të na rrotullohen dhe të na dashurojnë djemtë e rinjë".

Në Ditën e Luleve vajzat Manastirase bëjnë gara kush do të shkoje e para tek gjoli që ti laje sytë mos jetë përtace brenda vitit dhe kush e para do të mbushi uji që tjua laje të tjerave ftyrën dhe sytë për shëndet dhe do ti stërpiki rrugët me ujin që tjua lerë mërziat të tjerëve.
hynë brenda te gjolit dhe mbushën uji. 

Në Ditën e Luleve me ujin e marë nga gjoli duke e përzier me lulet e mbledhura dhe lëvoret e vezës laheshin vajzat dhe djemtë e rinjë për shëndet.

Ujti për posht, bija për sipër" dhe "Ujti për poshtë djali për sipër", tre herë e njëjta fjalë dhe uji që mbetet hidhet brenda tek gjoli që ti bartë me vete të ligat dhe të këqijat që i rrethakojnë.
Në Ditën e Luleve me ujin e marë nga gjoli duke e përzier me lulet e mbledhura dhe lëvoret e vezës laheshin vajzat dhe djemtë e rinjë për shëndet.

PROJEKTI: Traditat dhe zakonet popullore familjare të jetës shqiptare në qytetin e Manastirit
APROVOJ: Министерство за култура / Ministria e Kulturës
ZBATUES: Shoqata Joqeveritare 22 Nëntori
AUTOR: Sibela Alimovska
FOTOGRAFI: Simona Kalica
ASISTENT TEKNIK: Linda Shabani
STILIST: Lumturije Arslani
VENDI I REALIZIMIT: Fshati Dihovë
TRANSPORT: Tefik Shabanovski